Học thuyết Brezhnev và Học thuyết Sinatra

 Học thuyết Brezhnev và Học thuyết Sinatra

1/Học thuyết Brezhnev

Học thuyết Brezhnev là một chính sách đối ngoại của Liên Xô, nói về việc giới hạn quyền chủ quyết tại các nước Xã hội chủ nghĩa và quyền can thiệp, nếu trong những nước này hệ thống chính trị Xã hội chủ nghĩa bị đe dọa. Học thuyết này được nêu ra rõ ràng lần đầu tiên bởi S. Kovalev trong một bài viết đăng ngày 26 tháng 9 1968 trên báo Pravda, Với tựa là "Chủ quyền và nghĩa vụ quốc tế của các nước Xã hội chủ nghĩa."

Học thuyết này đã được Tổng bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô Leonid Brezhnev lặp lại vào ngày 13 tháng 11 năm 1968 tại Đại hội Đảng thứ năm của Đảng Công nhân Thống nhất Ba Lan với tuyên bố:

"Khi những thế lực thù địch với Xã hội chủ nghĩa tìm cách chuyển đổi sự phát triển của các nước Xã hội chủ nghĩa về hướng chủ nghĩa Tư bản, nó không chỉ là vấn đề của các nước đó, nó là một vấn đề chung và liên quan tới tất cả các nước xã hội chủ nghĩa."

Học thuyết này được tuyên bố để bào chữa những chuyện trong quá khứ, gồm việc Khối Warszawa tấn công Tiệp Khắc vào tháng 8 năm 1968 mà đã kết thúc Mùa xuân Praha, cũng như những can thiệp trước đó bởi quân đội Liên Xô, ví dụ như Cuộc nổi dậy Hungary năm 1956. Những cuộc can thiệp này có mục đích là để đập tan những nỗ lực tự do hóa và những cuộc nổi dậy mà có thể làm hại đến quyền bá chủ của Liên Xô trong khối phía Đông.

Trên thực tế, chính sách này có nghĩa là nó cho phép giới hạn sự độc lập của các Đảng Cộng sản tại các nước vệ tinh của Liên Xô. Nó có nghĩa, không có nước nào được phép rời Khối Warszawa hay cản trở sự độc quyền của Đảng Cộng sản lãnh đạo. Học thuyết này ngầm cho thấy quyền lãnh đạo của Liên Xô, chỉ có nó có quyền định nghĩa thế nào là "Xã hội chủ nghĩa" và thế nào là "chủ nghĩa Tư bản".

Theo sau lời tuyên bố của Liên Xô, một loạt các hiệp định được ký kết giữa Liên Xô và các nước vệ tinh để xác nhận lại những điểm này và bảo đảm những quan hệ đôi bên. Những nguyên tắc này được diễn rộng đến nỗi Liên Xô dùng nó để biện minh cho sự can thiệp quân sự của họ vào nước không thuộc Khối Warszawa như cuộc Chiến tranh Afghanistan (1978–1992). Học thuyết Brezhnev có hiệu lực cho tới khi nó chấm dứt qua phản ứng của Liên Xô trong cuộc khủng hoảng Ba Lan 1980-81, và sau đó việc Mikhail Gorbachev không muốn dùng võ lực để can thiệp, khi Ba Lan cho bầu cử tự do 1989 và Công đoàn Đoàn kết đã chiến thắng.

Nó được thay thế với một cái tên khôi hài học thuyết Sinatra vào tháng 10 năm 1989, được tuyên bố bởi phát ngôn viên bộ Ngoại giao Liên Xô Gennadi Gerasimov tại Phần Lan, ám chỉ bài hát của Frank Sinatra "My Way", với ý là các quốc gia thuộc Khối Warszawa (có nhắc tên Ba Lan và Hungary), bây giờ có thể tự cải tổ nội bộ, khỏi phải sợ là sẽ bị nước ngoài nhảy vào can thiệp.

2/ Học thuyết Sinatra

Học thuyết Sinatra mô tả chính sách của Liên Xô dưới thời Mikhail Gorbachyov, cho phép các nước Khối Warszawa, tự giải quyết những chuyện nội bộ của mình.

Vào ngày 25 tháng 10 năm 1989 Gorbachyov đến gặp tổng thống Phần Lan Mauno Koivisto tại Helsinki. Cả hai cùng tuyên bố vào ngày đó, sẽ không dùng vũ khí trước để chống lại một liên minh đối nghịch, một nước trung lập hay một nước trong liên minh của mình.

"Liên Xô, một chính quyền Âu-Á sở hữu vũ khi hạt nhân, một thành viên chính thức trong hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc và thành viên Khối Warszawa, và Phần Lan, một nước Bắc Âu trung lập, không có vũ khí nguyên tử [...] bày tỏ sự quyết tâm, thi hành những nguyên tắc và những ưu tiên ở Âu Châu dưới đây [...] Không có việc sử dụng bạo lực nào có thể bào chữa được, cho dù đó là một liên minh chính trị quân sự để chống lại một liên minh khác, hay trong liên minh của mình, hoặc chống lại một nước trung lập bất kể đảng phái nào.”

Đó là một lời tuyên bố rõ ràng, không chỉ riêng cho Phần Lan. Phát ngôn viên báo chí của ngoại trưởng Liên Xô thời đó, Eduard Shevardnadze, và là thành đoàn của cuộc gặp mặt đó ở Helsinki, Gennadi Gerassimow, đã thông báo với giới báo chí, Gorbachyov đã cho ban hành ''Học thuyết Sinatra“. Ông ta đã giải thích từ này cho các phóng viên có mặt ở đó:

“Các bạn biết bài hát của Frank Sinatra, I Did It My Way? Ba Lan và Hungary bây giờ đang làm theo ý riêng của họ. Tôi nghĩ‚ học thuyết Brezhnev đã chết”

Việc đặt tên học thuyết theo tên Frank Sinatra là muốn nhắc tới bài hát My Way nổi tiếng thế giới. Người ta lấy đó làm tượng trưng là các quốc gia thuộc Khối Warszawa (có thể kể tên Ba Lan và Hungary), bây giờ có thể tự cải tổ nội bộ, khỏi phải sợ là sẽ bị nước ngoài nhảy vào can thiệp, như trong trường hợp Khối Warszawa tấn công Tiệp Khắc, mà được bào chữa bằng Học thuyết Brezhnev. Kết quả là các nước thuộc khối phía Đông đã bắt đầu cải tổ dân chủ, đưa tới việc sụp đổ bức tường Berlin, kết thúc cuộc chiến tranh Lạnh.